Kitap Okuma Alışkanlığı: Takvim, Seçim ve Not Tutma

Okuma alışkanlığına başlarken kitap ve zaman seçimini kolaylaştırmak

Kitap okumaya yeniden başlamak isteyen biri için en zor soru bazen hangi kitabı seçeceği değil, okumanın günlük hayatın neresine yerleşeceğidir. “Bu yıl çok okuyacağım” gibi geniş bir hedef yerine, gerçekten kullanabileceğiniz küçük bir zaman aralığı belirlemekle başlayabilirsiniz. Bu yazı, belirli bir sürede alışkanlık kazanacağınız veya okumanın sağlıkla ilgili bir sonucu garanti edeceği iddiasını taşımıyor. Buradaki öneriler, kendi düzeninizi denemeniz için hazırlanmış bir çalışma planıdır. Bir haftanın sonunda işe yaramayan adımı değiştirebilirsiniz. Amaç, takvimde kusursuz bir seri oluşturmak değil, seçtiğiniz metne yeniden dönmeyi kolaylaştıran koşulları bulmaktır. Bunun için yeni bir kitaplık veya pahalı bir okuma köşesi kurmanız gerekmez.

İlk kitap seçimini yıllardır bitiremediğiniz en kalın eser üzerinden yapmak zorunda değilsiniz. Şu anda gerçekten merak ettiğiniz bir konudan başlayın: bir şehrin geçmişi, kısa öyküler, bir sanatçının yaşamı veya günlük hayat üzerine denemeler. İlginizi çeken konuyla metnin anlatım biçimini birlikte düşünün. Aynı konu bir araştırma kitabında yoğun, bir gezi anlatısında daha kişisel bir dille işlenebilir. Satın almadan önce mümkünse örnek sayfalara göz atın veya kütüphanede birkaç paragraf okuyun. Kapağın vaat ettiği şey ile metnin sunduğu okuma deneyimi farklı gelebilir. Bir başkasının çok beğendiği kitabı hemen sevmemek, okumaya uygun olmadığınız anlamına gelmez; seçim ölçütünüzü yeniden değerlendirmeniz için bilgi verir.

Zaman belirlerken gününüzün ideal hâlini değil, gerçekten yaşanan akışını kullanın. Her sabah uzun bir boşluk yaratamıyorsanız böyle bir plana dayanmayın. Akşam yemeğinden sonra kısa bir süre, işe gitmeden önce birkaç sayfa veya hafta sonu daha uzun bir oturum seçenek olabilir. Örnek olarak on dakikalık bir başlangıç seçebilirsiniz; bu bilimsel bir eşik veya herkesin uyması gereken alt sınır değildir. Kendi gününüze uyan başka bir süre belirlemeniz mümkündür. Önemli olan, okumaya başlayacağınız anı belirsiz bırakmamanızdır. “Vakit bulunca” ifadesinin yerine, zaten gerçekleşen bir günlük etkinliğin sonrasını düşünmek programı tarif etmeyi kolaylaştırır.

Kitabın fiziksel olarak nerede durduğu da başlangıçtaki küçük engellerden biri olabilir. Her seferinde başka odada aramak, çantanın dibinden çıkarmak veya hangi sayfada kaldığınızı bulmaya çalışmak gerekiyorsa hazırlığı sadeleştirin. Bir ayraç, ulaşabileceğiniz bir yer ve rahatça görebildiğiniz aydınlatma yeterli bir başlangıç olabilir. Dijital okuyorsanız metnin gerçekten açıldığını ve kaldığınız yerin bulunabildiğini önceden kontrol edin. Burada basılı kitap ile ekran arasında herkes için geçerli bir üstünlük ilan etmiyoruz. Yazı boyutu, taşıma kolaylığı ve kişisel tercih gibi ihtiyaçlarınız hangi biçimi seçtiğinizi etkileyebilir. En şık görünen düzen yerine, kullanabildiğiniz düzeni denemeniz daha somut bir ölçüttür.

Dikkatinizin sık sık başka yere kaydığını fark ederseniz bunu hemen kişisel bir başarısızlık gibi yorumlamayın. Önce koşulları inceleyin: Metin çok mu yoğun, ortamda sürekli konuşma mı var, telefon her birkaç dakikada bir mi dikkatinizi çekiyor? Bir sonraki denemede yalnızca bir değişiklik yapın. Telefonu erişiminizden biraz uzağa koymak, daha kısa bir bölüm seçmek veya başka bir saat denemek seçenekler arasındadır. Hepsini aynı anda değiştirdiğinizde hangisinin size yardımcı olduğunu anlamak zorlaşabilir. Okuma süresince acil ulaşılabilirlik ihtiyacınız varsa bunu da hesaba katın. Günlük yaşamınızı yok sayan katı bir kural kurmak yerine, gerçek sorumluluklarınıza uyacak küçük bir düzenleme arayın.

İlk denemenizi değerlendirmek için bitirdiğiniz sayfa sayısının yanına bir cümle daha yazabilirsiniz: “Yarın bu kitaba dönmek istiyor muyum?” Evet cevabı alıyorsanız yavaş ilerlemek tek başına sorun değildir. Hayır cevabı ise kitabı hemen bırakmanız gerektiğini göstermez; belki başlangıç bölümü zor gelmiştir veya seçtiğiniz zaman uygun değildir. Birkaç denemeden sonra da merakınız oluşmuyorsa başka bir metne geçebilirsiniz. Okuma alışkanlığını, seçtiğiniz her kitabı bitirme zorunluluğuyla aynı şey saymayın. Bu yaklaşım özellikle uzun bir aradan sonra yeniden başlayanlara hareket alanı bırakır. Kendi ilginizi tanımak, başkalarının okuma listelerini eksiksiz tamamlamaktan daha kullanışlı bir başlangıç noktasıdır.

Okuduklarını hatırlamak, yarım kalan kitapları yönetmek ve düzeni sürdürmek

Bir kitabı bitirdiğinizde bütün ayrıntıları hatırlamamak, okuma deneyiminizin boşa gittiği anlamına gelmez. Kendinize bir sınav hazırlamak yerine, hangi düşüncenin sizde kaldığını belirlemeyi deneyebilirsiniz. Her oturum sonunda uzun bir özet yazmanız gerekmez. Tek bir soru, şaşırdığınız bir ayrıntı veya katılmadığınız bir görüş yeterli olabilir. Örneğin bir gezi anlatısı okuyorsanız “Yazar bu şehri neden böyle görüyor?” sorusunu not edebilirsiniz. Bir romanda ise karakterin hangi kararını anlamakta zorlandığınızı yazabilirsiniz. Bu notlar doğru cevabı bulmak için değil, metinle kendi ilişkinizi görünür kılmak içindir. Daha sonra kitaba döndüğünüzde başlangıç noktası sağlar ve başka okurlarla konuşmayı kolaylaştırır.

Not tutarken alıntı ile kendi yorumunuzu ayırmanız önemlidir. Kitaptan kısa bir ifade kaydettiyseniz tırnak kullanıp sayfayı belirtin; hemen yanına kendi düşüncenizi başka bir cümleyle yazın. Böylece aylar sonra defteri açtığınızda hangi sözün yazara, hangisinin size ait olduğunu karıştırmazsınız. Notların fotoğrafını veya bir okuma paylaşımını yayımlarken uzun metinleri kopyalamak yerine kendi değerlendirmenizi öne çıkarın. Gezi defteri tutuyorsanız okuduğunuz bir şehir anlatısıyla sonradan yaptığınız gezinin farklarını karşılaştırabilirsiniz. Henüz gitmediğiniz bir yer içinse gözlem yapmış gibi yazmayın. “Kitapta böyle anlatılıyor” ile “Ben orada bunu gördüm” cümleleri birbirinden farklı kaynaklara dayanır.

Yarım kalan kitaplar için ayrı bir karar alanı oluşturmak da yararlıdır. Hepsini aynı masada üst üste tutup her gün hangisini seçmeniz gerektiğini düşünmek yerine, birini şu an okuduğunuz, birini daha sonra döneceğiniz, birini de bırakmaya karar verdiğiniz metin olarak ayırabilirsiniz. Bu ayrım kalıcı olmak zorunda değildir. Daha önce ağır gelen bir kitap başka bir dönemde ilginizi çekebilir. Bırakma nedenini kısaca yazmak, tekrar denediğinizde kendinizi aynı belirsizliğin içinde bulmanızı önler. Örneğin “konu ilgimi çekmedi” ile “şu an yoğun bir dönemdeyim” farklı nedenlerdir. İkinci durumda kitabın kendisini değiştirmek yerine okuma zamanını değiştirmek daha anlamlı bir deneme olabilir.

Haftalık değerlendirmeyi de sayfa yarışına dönüştürmeyin. Bir hafta yüz sayfa akıcı bir roman, diğer hafta yirmi sayfa yoğun bir inceleme okumuş olabilirsiniz. Bu sayıları aynı çabanın doğrudan ölçüsü gibi karşılaştırmak yanıltıcı bir kişisel hedef yaratabilir. Bunun yerine üç soruya bakın: Hangi zaman aralığı gerçekten kullanıldı, hangi metne dönmek istedim, hangi engel tekrarlandı? Cevaplara göre bir sonraki haftada tek bir değişiklik seçin. Örneğin akşamları sürekli erteliyorsanız hafta sonu sabahını deneyebilirsiniz. Küçük bir planı değiştirebilmek, büyük bir plana uyamadığınız için tamamen vazgeçmekten farklı bir seçenektir. Kendi düzeninizin değişmesine izin vermek bu çalışmanın bir parçasıdır.

Okuma deneyimini paylaşmak istiyorsanız bir arkadaşınızla aynı kitabı aynı hızda bitirmek zorunda değilsiniz. Belirli bir bölüm üzerine konuşmak veya ay sonunda herkesin ilgisini çeken bir metni anlatması daha esnek seçeneklerdir. Konuşmayı yalnızca beğendim veya beğenmedim cümleleriyle sınırlamamak için bir sahne, bir düşünce ya da bir soru seçebilirsiniz. Karşınızdaki kişinin henüz okumadığı bölümleri açıklamadan önce bunu isteyip istemediğini sorun. Bir kitap kulübü arıyorsanız güncel etkinlik takvimini ve katılım koşullarını ilgili kütüphane ya da kurumdan öğrenin; burada belirli bir etkinlik veya üyelik koşulu vaat etmiyoruz. Başka okurların seçimi yeni kapılar açabilir, ama kendi zevkinizin yerini almak zorunda değildir.

Son olarak, okumadığınız bir günün ardından birikmiş bir borç varmış gibi davranmanız gerekmez. Ertesi gün süreyi iki katına çıkarma zorunluluğu koymak yerine kaldığınız yerden devam etmeyi deneyin. Seyahat, iş yoğunluğu veya aile düzeni değiştiğinde okuma biçiminiz de değişebilir. Kısa bir yolculukta kolay taşınan bir metin seçmeniz, evdeki uzun okuma oturumlarından vazgeçtiğiniz anlamına gelmez. Valiz hazırlama rehberimizdeki gerçek ihtiyaçlara göre seçim yaklaşımını burada da kullanabilirsiniz: Yanınıza sırf ideal bir tatil görüntüsü oluşturmak için değil, gerçekten okumak istediğiniz kitabı alın. Sürdürülebilir bir düzen, her gün aynı görünen bir programdan çok, hayat değiştiğinde yeniden kurulabilen kişisel bir ilişki olabilir.

Sık sorulan sorular

Her gün kaç sayfa okumalıyım?

Herkes için geçerli tek bir sayfa sayısı belirlemek yerine, seçtiğiniz kitabı ve günlük koşullarınızı birlikte düşünün. Kısa cümlelerle ilerleyen bir öykü ile yoğun kavramlar kullanan bir araştırma metni aynı hızda okunmayabilir. Yazı boyutu ve sayfa düzeni de karşılaştırmayı etkiler. Bu nedenle başlangıçta yalnızca sayfa hedefi koymak, gerçekte yaptığınız okumayı doğru yansıtmayabilir. İsterseniz kısa bir süre seçip o aralıkta ne kadar rahat ilerlediğinize bakabilirsiniz. Bu bir performans testi değildir; kendi programınızı kurmak için yapılan küçük bir denemedir. İlk hedefiniz metne geri dönebileceğiniz bir düzen bulmak olabilir.

Sayfa hedefi size yardımcı oluyorsa onu esnek tutun. Bir bölümün ortasında yalnızca sayıyı tamamladığınız için durmak veya yorgunken sırf hedefe ulaşmak için devam etmek zorunda değilsiniz. Birkaç gün sonra seçtiğiniz ölçütün sizi okumaya mı yaklaştırdığını, yoksa kitabı açmayı ertelemenize mi neden olduğunu değerlendirin. Gerekiyorsa hedefi değiştirin. Bir arkadaşınızın ayda bitirdiği kitap sayısını kendi zorunlu ölçünüz hâline getirmeyin. Okumadan ne beklediğiniz, konuya ne kadar aşina olduğunuz ve ayırabileceğiniz zaman farklı olabilir. Bu rehber belirli bir hız vaat etmiyor; kendi okuma deneyiminize göre ayarlanabilir bir başlangıç sunuyor.

Başladığım kitabı bitirmeden başka kitaba geçebilir miyim?

Evet, başka bir kitaba geçmeyi kişisel okuma planınızın bir seçeneği olarak değerlendirebilirsiniz. Önce neden bırakmak istediğinizi anlamaya çalışın. Anlatım dili mi sizi zorluyor, konu beklentinize mi uymuyor, yoksa seçtiğiniz saatte zaten çok mu yorgun oluyorsunuz? Nedenleri ayırmak önemlidir; çünkü çözüm her durumda aynı olmaz. Konu ilginizi çekiyor ama metin yoğunsa daha kısa oturumlar deneyebilirsiniz. Hiç merak duymuyorsanız başka bir metin seçmek daha anlamlı olabilir. Bir kitabı bitirmemek, diğer kitaplarla kuracağınız ilişki hakkında kesin bir sonuç vermez. Okuma zevkiniz zaman içinde değişebilir ve daha önce bıraktığınız bir esere sonra dönebilirsiniz.

Yarım bıraktığınız kitabın arasına kaldığınız sayfayı ve kısa bir neden notunu koyabilirsiniz. Bu, aylar sonra yeniden açtığınızda nereden başlayacağınıza karar vermenizi kolaylaştırır. Aynı anda birkaç kitap okumayı tercih ediyorsanız hangisini hangi durumda açacağınızı belirlemek de işe yarayabilir; örneğin evde uzun bir roman, yolculukta kısa denemeler seçebilirsiniz. Yine de çok sayıda seçenek sizi kararsız bırakıyorsa sayıyı azaltmayı deneyin. Burada amaç bir yöntemi herkes için doğru ilan etmek değildir. Hangi düzenin sizin gerçekten okumaya devam etmenizi kolaylaştırdığını gözlemleyip ona göre seçim yapmaktır. Bitirme listesi, okuma isteğinizin önüne geçmek zorunda değildir.

Kaynaklar:

Geziyi tamamlayın:

• Not tutmak için gezi defteri rehberi
• Seyahate hazırlanırken eşya seçimi
• Telefonla gezi fotoğrafı rehberi

Diğer gezi rehberlerini keşfedin

Kapak fotoğrafı: Sanah Suvarna · Wikimedia Commons · CC0 1.0. Arşiv fotoğrafı; kartlarda kadraja sığdırılarak gösterilir.