Kişisel Okuma Listeniz: Kitap Seçimi ve Kısa Notlar

Okuma listenizin amacını belirleyin ve adayları daraltın

Kişisel okuma listesi, bitirmeniz gereken kitapların uzayan bir dökümü olmak zorunda değildir. Asıl işlevi, bir sonraki kitabı seçerken neyi neden merak ettiğinizi hatırlatmaktır. İlk adımda kendinize bu dönem okumadan ne beklediğinizi sorun. Kurmaca bir dünyada vakit geçirmek, merak ettiğiniz bir konuyu tanımak, bir yazarın farklı eserlerini karşılaştırmak veya yolculukta yanınıza alacağınız kitabı seçmek farklı listeler doğurur. Hepsini aynı anda başarmaya çalışmak yerine yakın dönem için bir öncelik belirleyebilirsiniz. Listenin geri kalanı bu önceliği desteklesin; başkasının okuma hızına yetişmek için kurulmuş bir yarış çizelgesine dönüşmesin.

Adayları toplarken kitap adı ve yazarın yanına kısa bir gerekçe yazın. “Bir arkadaşım önerdi” bilgisi tek başına bir süre sonra yeterli gelmeyebilir; arkadaşınızın hangi yönünü beğendiğini de not edebilirsiniz. “Şehirlerin gündelik hayatını anlattığı için merak ediyorum” veya “aynı yazarın önceki kitabındaki anlatımı sevdim” gibi bir cümle, seçim anında size daha çok yardımcı olur. Tavsiyeyi nerede gördüğünüzü kaydetmek de yeniden bakmayı kolaylaştırır. Ancak her karşılaştığınız öneriyi hemen ana listeye eklemeyin. Geçici bir aday havuzu, anlık ilgiyle gerçekten okumak istediğiniz kitapları birbirinden ayırmak için kullanılabilir.

Listeyi daraltırken erişim koşulunu da göz önünde bulundurun. Kitap zaten evinizde mi, bir kütüphanede mevcut mu, ödünç alabileceğiniz bir arkadaşınız var mı? Kütüphane kaydını, baskıyı ve ödünç koşullarını ilgili kurumun güncel kataloğundan kontrol edin; bir başlığın katalogda görünmesi o anda rafta bulunduğunu garanti etmeyebilir. Yeni bir kitap satın almadan önce elinizdeki okunmamış kitaplardan hâlâ ilginizi çekenleri gözden geçirebilirsiniz. Bu bir alışveriş yasağı değildir; listenin yalnızca edinme isteğiyle büyümesini önleyen bir kontrol noktasıdır. Ulaşamadığınız bir kitabı geçici olarak beklemeye almak da mümkündür; bütün planı onun etrafında durdurmanız gerekmez.

Kitabın uzunluğunu değerlendirirken sayfa sayısını tek başına zorluk ölçüsü kabul etmeyin. Yoğun kavramlar içeren kısa bir metin, uzun bir romandan daha yavaş ilerleyebilir. Yazı büyüklüğü, çeviri, bölüm yapısı ve konuya aşinalığınız da okuma deneyimini etkileyebilir. Mümkünse yasal olarak sunulan örnek sayfaları inceleyin veya kitabı elinize alıp birkaç sayfa okuyun. Bu deneme, bütün kitaba ilişkin kesin hüküm vermek için değil, o anki beklentinize uyup uymadığını görmek içindir. Aynı eserin farklı baskılarını karşılaştırıyorsanız çevirmen ve yayınevi bilgisini de kaydedin; yalnızca kapak görseline bakarak aynı baskı olduğunu varsaymayın.

Yakın dönem listenize az sayıda kitap koymak, aday havuzunu tamamen silmeniz anlamına gelmez. Örneğin sıradaki üç kitabı ayırıp diğerlerini daha sonra değerlendirilecekler bölümünde tutabilirsiniz. Üç sayısı zorunlu bir hedef değildir; karar verirken rahat edeceğiniz küçük bir grup düşünün. Bir kitabı belirli bir etkinlik veya gezi öncesinde okumak istiyorsanız bunu ayrıca işaretleyin. Zaman sınırı olmayan kitaplara aynı aciliyeti vermeyin. Tatil için seçtiğiniz kitabın taşınabilirliği, eriştiğiniz biçim ve okumaya ayıracağınız ortam da önemlidir. Yolculukta her gün uzun süre okuyacağınızı varsaymak yerine gerçek planınıza göre seçim yapın.

Son olarak listenizin dışında seçim yapabilmek için boşluk bırakın. Bir sohbet, kütüphane rafı veya beklenmedik bir merak sizi başka bir kitaba yöneltebilir. Böyle bir değişiklik planın bozulduğu anlamına gelmez. Liste, seçimleri kolaylaştırdığı sürece yararlıdır; ilginizi engellemeye başladığında güncellenmelidir. Bir yazarın bütün eserlerini sırayla okumak gibi özel bir amaç varsa bunu bilinçli bir tercih olarak sürdürün, fakat yalnızca başlangıçta yazdığınız için aynı sıraya bağlı kalmayın. Okumak istediğiniz şeyin değişmesi, önceki merakınızın yanlış olduğu anlamına gelmez. İyi bir kişisel liste, bu değişikliği görünür kılan ve karar vermeyi kolaylaştıran sade bir araçtır.

Sıradaki kitabı seçin, notları kısa tutun ve listeyi yenileyin

Listenizi kullanmaya başlarken adayları “sırada”, “okunuyor”, “ara verildi” ve “tamamlandı” gibi birkaç durumla ayırabilirsiniz. Bu etiketler başarı derecesi değildir; kitabın sizin okuma sürecinizde nerede bulunduğunu gösterir. Kâğıt defterde küçük bir işaret, dijital belgede tek bir sütun yeterlidir. Her kitabın bilgilerini çok sayıda uygulamaya dağıtmak yerine ana kaydın nerede olduğunu belirleyin. Başlık, yazar, seçtiğiniz baskı ve merak gerekçesi çoğu başlangıç için yeterlidir. Düzenli olarak kullanmayacağınız puanlama alanlarını sırf hazır şablonda bulunduğu için doldurmak zorunda değilsiniz; listenin bakımı okumaktan daha fazla zaman almamalıdır.

Sıradaki kitabı seçerken listenin en başındaki isme otomatik olarak yönelmek yerine o günkü zamanınıza ve dikkatinize bakın. Parça parça okunabilecek bir metinle uzun süre kesintisiz takip etmek istediğiniz roman farklı koşullara uyabilir. Aynı anda birden fazla kitap okuyorsanız bunları neden ayırdığınızı bilmek faydalıdır. Evde bir roman, kısa molalarda başka bir metin okumak size uygunsa sürdürebilirsiniz. Fakat sürekli yeni kitaba geçmek hangi metni nerede bıraktığınızı karıştırıyorsa sayıyı azaltmayı deneyin. Herkes için doğru olan tek bir eşzamanlı kitap sayısı yoktur; kendi deneyiminiz size hangi düzenin rahat olduğunu gösterebilir.

Okuma notunu kitap raporuna çevirmek zorunda değilsiniz. Bir bölüm sonunda aklınızda kalan soruyu, sizi düşündüren bir ayrıntıyı veya tekrar bakmak istediğiniz sayfayı kaydedebilirsiniz. Sayfa numarasını yazarken hangi baskıyı kullandığınızın belli olması, daha sonra aradığınız yeri bulmanıza yardım eder. Dijital sürümde sayfa düzeni farklıysa bölüm adı veya uygulamanın konum bilgisi daha kullanışlı olabilir. Alıntı ile kendi yorumunuzu ayrı işaretleyin. Böylece aylar sonra deftere döndüğünüzde hangi cümlenin yazara, hangisinin size ait olduğunu karıştırmazsınız. Notu başkalarıyla paylaşacaksanız uzun pasajları aktarmak yerine kendi yorumunuzu öne çıkarmak daha uygun bir başlangıçtır.

Bir kitaba ara verdiğinizde durduğunuz yeri ve kısa nedenini yazabilirsiniz. “Bu dönem ayrıntılı okumaya vaktim yok” ile “konusu artık ilgimi çekmiyor” farklı kararlardır. İlki daha sonra dönmek isteyeceğiniz bir kitap olabilir; ikincisini ana listede tutmanız gerekmeyebilir. Kitabı bitirmemek, onun değerine ilişkin genel bir hüküm vermenizi gerektirmez. Özellikle belirli bir ödev veya birlikte alınmış bir kulüp kararı söz konusu değilse, kişisel okumada devam etme tercihi size aittir. Yarım kalan kitapları görünür bir borç listesi gibi biriktirmek yerine, hangisine gerçekten dönmek istediğinizi ayrı ayrı değerlendirin ve listeyi buna göre sadeleştirin.

Kitap bittiğinde uzun değerlendirme yazmak istemiyorsanız üç kısa kayıt yeterli olabilir: en çok akılda kalan fikir, kime önerilebileceği ve bundan sonra merak ettiğiniz konu. Bu kayıtları başkalarının puanlarına uyacak biçimde değiştirmeyin. Bir kitabı sevmeniz için ayrıntılı bir gerekçe sunmanız şart değildir; yine de kendi seçiminizi anlamaya yarayan somut bir not, sonraki listeyi kurarken faydalıdır. Örneğin olay örgüsünden çok mekân anlatımını sevdiğinizi fark edebilirsiniz. Bu bilgi sizi aynı türde en çok konuşulan kitaba değil, şehir veya yolculuk anlatımı güçlü başka bir esere yöneltebilir. Böylece liste, dışarıdan gelen öneriler kadar kendi okuma deneyiminizden de beslenir.

Listeyi yenilemek için her gün düzenleme yapmak yerine doğal bir kontrol anı seçin: bir kitap bittiğinde, kütüphaneye gitmeden önce veya yeni bir yolculuk planlarken. Artık ilginizi çekmeyen adayları çıkarın, ödünç aldığınız kitapların teslim bilgilerini kontrol edin ve yeni merakları ekleyin. Okunan kitap sayısını takip etmek hoşunuza gidiyorsa bunu yapabilirsiniz; fakat sayı tek başına okumanın size ne kattığını anlatmaz. Bazı dönemlerde bir kitabı yavaşça okumak, başka dönemlerde birkaç kısa kitap bitirmek kadar anlamlı olabilir. Düzenin işe yarayıp yaramadığını, listeye bakınca bir sonraki seçiminizin kolaylaşıp kolaylaşmadığıyla değerlendirin. Kolaylaşmıyorsa daha fazla alan eklemek yerine gereksiz kayıtları azaltın.

Sık sorulan sorular

Okuma listesine kaç kitap eklemek mantıklıdır?

Bunun herkes için geçerli tek bir sayısı yoktur. Önemli olan bütün adayları aynı öncelikte tutmamak ve yakın zamanda seçebileceğiniz kitapları ayırmaktır. Büyük bir merak arşiviniz olabilir; ancak sıradaki okumayı belirlemek için bu arşivin tamamını her seferinde gözden geçirmek yorucu olabilir. Başlangıçta yakın dönem için iki veya üç aday ayırıp diğerlerini bekleme bölümünde tutmayı deneyebilirsiniz. Bu sayılar bir hedef değil, seçim yükünü azaltmak için kullanılabilecek örneklerdir. Kitapların uzunluğu, okuma biçiminiz ve elinizdeki zaman değiştikçe listenin büyüklüğü de değişebilir.

Bir kitabı eklerken neden okumak istediğinizi tek cümleyle yazmak, sayıyı sınırlamaktan daha yararlı olabilir. Birkaç hafta sonra bu gerekçe hâlâ anlamlıysa aday listede kalır; yalnızca o an popüler olduğu için eklediyseniz yeniden değerlendirebilirsiniz. Listeye aldığınız her kitabı satın almak veya bitirmek zorunda değilsiniz. Kütüphaneden erişim, arkadaşınızdan ödünç alma veya yasal örnek sayfaları inceleme gibi seçeneklerle önce ilginizi sınayabilirsiniz. Listeyi büyütmek kolay, kullanmak zor hâle geliyorsa yeni bir uygulama aramadan önce yakın dönem bölümünü küçültün. İyi bir okuma listesi en çok başlık içeren liste değil, seçim anında size gerçekten yardımcı olandır.

Başladığım kitabı bitirmeden başka bir kitaba geçebilir miyim?

Kişisel okuma düzeninizde bunu yapabilirsiniz. Bir kitabı bitirmek, okuma tercihlerinizi değerlendirmenin tek yolu değildir. Ancak neden geçmek istediğinizi kısa biçimde düşünmek yararlı olabilir. Metin ilginizi çekmiyor mu, yoğunluğu şu anki zamanınıza mı uymuyor, yoksa başka bir kitabı daha çok mu merak ediyorsunuz? Bu nedenler sonraki seçiminizi farklı biçimde etkiler. Kitaba daha sonra dönmek istiyorsanız kaldığınız bölümü ve hatırlamanız gereken birkaç ayrıntıyı not edin. Böylece yeniden başlamak için bütün önceki sayfaları taramak zorunda kalmayabilirsiniz.

Bir kitap kulübü, ders veya birlikte kararlaştırılmış okuma söz konusuysa kişisel tercihin yanında o ortak planı da düşünün. Gruba devam edemeyeceğinizi söylemek, toplantıda bütün kitabı okumuş gibi davranmaktan daha açıktır. Kendi listenizde ise ara verilen kitapları başarısızlık hanesine koymanız gerekmez. Bir kısmına dönersiniz, bir kısmını çıkarırsınız. Sürekli başlangıç yapıp hiç ilerleyemediğinizi hissediyorsanız aday sayısını azaltmayı ve daha küçük okuma aralıkları oluşturmayı deneyebilirsiniz. Fakat yalnızca listede tamamlandı işareti koymak için ilginizi kaybettiğiniz kitabı sürdürmek zorunda değilsiniz. Listenin amacı merakınızı desteklemek ve seçimlerinizi görünür kılmaktır; her başlığı bitirme zorunluluğu yaratmak değildir.

Kaynaklar:

Geziyi tamamlayın:

• Okumaya günlük yaşamınızda yer açın
• Ortak bir okuma listesi için kitap kulübü
• Okuma zamanını haftalık planınıza ekleyin

Diğer gezi rehberlerini keşfedin

Kapak fotoğrafı: Sanah Suvarna · Wikimedia Commons · CC0 1.0. Arşiv fotoğrafı; kartlarda kadraja sığdırılarak gösterilir.